نمونه هایی از فقه امام رضا سری سوم
نمونه هایی از فقه امام رضا سری سوم
» نشستن بین اذان و اقامه
» اذان
» اقامه
» جهر و اخفاف در نماز
» به تعویق انداختن بعضی از قرائتها در نافله
» گرداندن صورت در طول نماز
» زکات فطره
» زکات ودیعه و قرض
» زکات غلات
» زکات علوی برای علوی است
» پرداخت زکات در وعده
» فطرهی کسی که متعلق به خانوادهاش نیست
» خمس
» وجوب خمس در گنج
» خمس باید به امام داده شود
» پرداخت خمس به امام
نشستن بین اذان و اقامه
از محمد بن ابینصر بزنطی روایت است که گفت: از حضرت رضا علیهالسلام از نشستن بین اذان و اقامه سؤال کردم، پس فرمود: باید بین آنها بنشینید اگر بین آنها نافلهای نیست [همان مأخذ، ص 633]
اذان
احمد بن محمد بن ابینصر از حضرت رضا علیهالسلام روایت کرده است که فرمود: اذان میگوید مرد و او نشسته است، و اذان میگوید و او سوار است [من لا یحضره الفقیه، ج 1، ص 91.]
اقامه
احمد بن ابینصر از رضا علیهالسلام روایت کرده است که فرمود: تو ممکن است اذان بگویی در حالی که نشستهای، و تو ممکن است اقامه نگویی مگر وقتی که روی زمین هستی و ایستادهای برای نماز [وسائل، ج 4، ص 630.] .
جهر و اخفاف در نماز
امام رضا علیهالسلام قرائت را در نماز مغرب و عشاء و نماز شب و شفع و وتر و نماز صبح بلند میخواند و قرائت ظهر و عصر را آهسته میخواند [همان مأخذ، ص 765]
بر مردان واجب است که نماز صبح را بلند بخوانند و همچنین دو رکعت اول نماز مغرب و عشاء را، و آهسته بخوانند نماز ظهر و عصر را در غیر روز جمعه، و اما در روز جمعه مستحب است بلند خوانده شود در نماز جمعه، و اگر عمدا آهسته خواند نمازش باطل است، و اگر فراموش کرد یا ندانست نمازش صحیح است [همان مأخذ.]
به تعویق انداختن بعضی از قرائتها در نافله
احمد بن محمد بن ابینصر بزنطی یکی از اصحاب امام رضا علیهالسلام روایت کرده است که از آن حضرت پرسیدم دربارهی مردی که میخواهد صد آیه یا بیشتر در نافله بخواند، میترسد که نتواند و کسل شود. آیا صلاح است بخواند در حالی که نشسته باشد؟ فرمود: دو رکعت نماز بخواند آن طوری که دوست دارد، سپس منصرف شود. آنگاه بخواند آنچه را که باقی مانده است آن گونه که میخواهد، این جایز است زیرا کافی است به جای قرائتش در جایی که ایستاده است. اگر میخواهد بعد از سلام از دو رکعت بخواند، باکی نیست [السرائر، ص 469.] .
مردی که میخواهد صد آیه یا بیشتر در نافلهاش بخواند و ملزم به آن نیست به نذر و شبه آن، او اختیار دارد اگر میخواهد دو رکعت نشسته بخواند و بخواند آنچه از آیات را که دوست دارد و اگر میخواهد دو رکعت نماز بخواند و سلام بدهد و آنچه میخواهد از آیات بعد از نماز بخواند.
گرداندن صورت در طول نماز
بزنطی روایت کرده است: از حضرت رضا علیهالسلام سؤال کردم دربارهی مردی که در نمازش روی برمیگرداند. آیا با این کار نمازش قطع میشود؟ فرمود: اگر نماز واجب است و به پشت سر توجه کرد نمازش قطع شده است، پس آنچه را که خوانده است اعاده میکند و توجه به آن نکند [همان مأخذ.]
توجه کردن به پشت سر، صورت نماز را از بین میبرد و هر چیزی که صورت نماز را از بین ببرد، مبطل نماز است.
زکات فطره
محمد بن قاسم بن فضل روایت کرده است: به ابی الحسن الرضا علیهالسلام نوشتم که آیا بر وصی زکات فطرهی یتیم هست اگر مالی داشته باشد؟ پس نوشت: «زکات بر یتیم نیست.» [وسائل، ج 6، ص 455.] .
اما زکات فطره نه بر یتیم واجب است و نه بر ولی او، و درست نیست که از اموال یتیم خارج کنند همان طوری که روایت بر آن دلالت دارد و فقها به مضمون آن فتوا دادهاند و این برای عدم تکلیف یتیم است تا بالغ شود.
زکات ودیعه و قرض
ابراهیم بن ابیمحمود روایت کرده است که به ابوالحسن الرضا علیهالسلام گفتم: مردی سپرده و دینی دارد که آنها را وصول نکرده بعد وصول میکند. چه موقع زکات بر او واجب است؟
فرمود: وقتی که آنها را وصول کرد و یک سال گذشت، زکات بر آن تعلق میگیرد [التهذیب، ج 1، ص 358.]
از شرایط زکات، تمکن در تصرف است، پس مالی که نتواند آن را تصرف کند و از او غایب باشد، زکات بر آن واجب نیست، پس مال سپرده وقتی که در دسترس او قرار میگیرد بر آن زکات واجب است. همچنین دین زمانی زکات بر آن واجب است که آن را تصرف کند و یک سال از آن سپری شود.
زکات غلات
سعد بن سعد اشعری روایت کرده است که از ابیالحسن الرضا علیهالسلام دربارهی زکات گندم و جو و خرما و کشمش سؤال کردم که کی بر صاحبش واجب میشود، فرمود: وقتی که آنها را درو و ارزیابی کردند [فروع کافی، ج 1، ص 147.] .
فقهای مشهور بر این عقیدهاند که تعلق زکات به غلات در گندم و جو هنگام بسته شدن دانههای آنهاست و برای خرما زمانی که میوهی خرما زرد و قرمز میشود و برای انگور موقعی که نرسیده است، و غیر آن هم گفتهاند [عروة الوثقی] .
زکات علوی برای علوی است
احمد بن محمد بن ابینصر روایت کرده است که از حضرت رضا علیهالسلام سؤال کردم: آیا صدقه به بنیهاشم حلال است؟ فرمود: نه، ولکن صدقات بعضی از آنها برای بعضی دیگر حلال است [وسائل، ج 6، ص 19.] .
پرداخت زکات در وعده
سعد بن سعد اشعری روایت کرده است که از ابی الحسن الرضا علیهالسلام پرسیدم راجع به کسی که زکات بر او واجب است سه بار در یک سال، آیا میتواند آنها را به تأخیر بیندازد که یک بار بپردازد؟ فرمود: نه، زکات را در سررسید آن باید بپردازد [فروع کافی، ج 1، ص 147] .
اگر شخصی اقلام زیادی دارد که به آنها زکات تعلق میگیرد مانند غلات، چهارپایان، طلا و نقره، باید زکات هر یک را جداگانه در زمان استحقاق بپردازد.
فطرهی کسی که متعلق به خانوادهاش نیست
عبدالرحمن بن حجاج روایت کرده است: از ابیالحسن الرضا علیهالسلام راجع به مردی پرسیدم که انفاق میکند به مردی که جزء عیال او نیست اما مشکلی در هزینهی زندگی او و لباسش مییابد. آیا فطرهی او بر وی واجب است؟ پاسخ داد: «نه، فطرهی خانوادهاش برای او مانند صدقه است غیر از او (یعنی مردی که متعلق به خانوادهی او نیست).» سپس فرمود: «خانواده، فرزند، مملوک و زنی که مادر فرزندش است.» [من لا یحضره الفقیه، ج 1، ص 64.] .
زکات فطره بر هر شخص مکلف و خانوادهاش وقتی که شب عید فطر شد واجب میشود. فرقی بین آنهایی که واجب النفقه هستند و دیگران، نیست و نه بین کوچک و بزرگ، و واجب نیست برای او که فطرهی کسی را که در نفقهی او نیست بپردازد، و ملاک صدق عیال اوست همان گونه که فقها بیان کردهاند.
خمس
علی بین الحسن بن علی بن فضال از پدرش از ابیالحسن الرضا علیهالسلام روایت کرده در حدیثی، گفت: برای عبدالمطلب پنج سنت بود که خدا آن را در اسلام اجرا کرد: زنان پدران را بر پسران حرام کرد، دیهی قتل را یکصد شتر قرار داد، هفت دور اطراف خانه طواف کرد، گنجی را پیدا کرد و خمس آن را خارج ساخت، و وقتی آن چاه را برای آب دادن به حاجیان کند آن را زمزم نامید [وسائل، ج 6، ص 345.] .
وجوب خمس در گنج
شیخ مفید به سندش روایت میکند: از امام رضا علیهالسلام از مقدار گنجی که خمس به آن واجب است سؤال شد، فرمود: خمس بر هر چیزی که زکات بر آن واجب است تعلق می گیرد و آن چه که به حد وجوب زکات نرسد خمس در آن نیست [المقنعه، ص 46.] .
گنج مالی است که در زمین مدفون است سوای اینکه طلا باشد یا نقره، مسکوک باشد یا غیر مسکوک یا غیر آنها؛ و شرط آن حد نصاب است و آن بیست دینار است. پس اگر به آن مقدار نرسد خمس ندارد.
خمس باید به امام داده شود
محمد بن زید طبری روایت کرده است: مردی از تجار فارس به یکی از موالی ابیالحسن رضا علیهالسلام نوشت و از او خواسته بود اذن در خمس را. پس او در جواب بعد از «بسم الله» نوشت: «خدا بسیار بخشنده و کریم است و برای عمل، ثواب را ضمانت کرده است. مالی حلال نیست مگر از طریقی که خدا حلال کرده است. همانا خمس کمک بر دین ما و بر عیال ما و بر پیروان ماست و آن چه ما خرج میکنیم و آن چه آبرویمان را با آن حفظ میکنیم در برابر قدرتی که از آن بیم داریم. بنابراین دست ما را از خمس قطع نکنید و تا آن جا که ممکن است خودتان را از دعای ما محروم مگردانید. همانا دادن خمس مفتاحی است برای روزی شما و غفران گناهانتان و ذخیرهای است برای خودتان در روز فقر و تنگدستی، مسلمان نیست کسی که با زبان جواب بدهد و با قلب مخالفت کند. والسلام.» [وسائل، ج 6، ص 375.]
پرداخت خمس به امام
محمد بن زید روایت کرده است که گروهی از خراسان به نزد ابیالحسن علی بن موسی الرضا آمدند و از او درخواست کردند که خمس را به آنها ببخشد. پس فرمود: من آن را به احدی نمیبخشم. شما اخلاص و محبت خودتان را را با زبان نشان میدهید در حالی که ما را از حقی که خدا برایمان تعیین کرده است که همانا خمس باشد، محروم میکنید. ما احدی از شما را از آن معاف نمیکنیم [همان مأخذ.]
این حدیث دلالت میکند بر لزوم پرداخت خمس به امام علیهالسلام، و این در زمان حضور اوست اما در حال غیبت او باید به نایبش که مرجع عموم مسلمانان است پرداخت شود.