مکتب امام رضا علیه اسلام

مکتب امام رضا علیه اسلام

قال الامام ابوالحسن، علي بن موسي الرضا عليه آلاف التحية و الثناء: رحم الله عبدا احيا امرنا. فقلت له: کيف يحيي امرکم؟ قال (عليه السلام): يتعلم علومنا و يعلمها الناس. فان الناس لو علموا محاسن کلامنا لا تبعونا.

امام علي بن موسي الرضا عليه‏السلام فرمودند: خداوند رحمت کند بنده ‏اي را که امر ما اهل ‏بيت را زنده کند. عرض شد:چگونه شخصي مي‏تواند امر شما اهل‏بيت را زنده کند؟ حضرت فرمودند: به اين گونه که علوم و معارف ما اهل‏بيت را ياد بگيرد، و آن‏ها را به مردم ياد دهد؛ زيرا اگر مردم زيبايي‏هاي کلمات ما را مي‏دانستند (و شيريني درياي معارف ما اهل‏بيت عليهم‏السلام را مي‏چشيدند) حتما ما را پيروي مي‏کردند. بحارالأنوار: ج 2 ص 30 ح 13 

 برای ورود به هر بخش کلیک کنید .

حسن خلق

حقيقت ايمان چيست

ارکان ايمان چيست

نشانه‏ هاي مؤمن

کمال ايمان مؤمن

مقام مؤمنان

سرنوشت مؤمنان

سفارش امام به دوستانش

بهترين بندگان خدا کيانند

خلوص نيت

توکل به خدا

اهميت دعاء

تقديرات الهي

بهترين اعمال

بهترين افراد

زاهد کيست

اهميت خواندن نماز و انجام فرايض

عقوبت کوتاهي در اداي نمازها

امتياز سجده و به خاک افتادن در مقابل پروردگار

نيکي نمودن به ديگران

سپاسگزاري از مخلوق مقدمه شکر الهي

صله‏ ي رحم

هديه دادن

نيکي به اهل و عيال

عفو و گذشت

 

عفو و گذشت

عفو و گذشت

يکي از بزرگترين علت‏هاي موفقيت و پيشبرد اجتماعي عفو و بخشش است؛ چرا که در اختلاف‏ها و برخوردها اگر قرار باشد هر دو طرف قاطعانه موضع خود را حفظ کرده و گذشت نداشته باشند، اختلاف‏ها هميشه باقي مانده و حتي روز به روز بيشتر خواهد شد و گاهي اختلاف‏ها به جايي مي‏رسد که نبايد برسد، ولي در مقابل اگر يک طرف به خاطر خدا گذشت کند، و باعث شود که اختلاف‏ها تبديل به صلح و سازش شود، خداوند متعال نيز از اين گذشت او چشم پوشي نخواهد کرد؛ لذا علي بن موسي الرضا عليه‏السلام در اين‏باره مي‏فرمايند: 

ما التقت فئتان قط، الا نصر اعظمهما عفوا. [1] . 

هيچ‏گاه دو گروه با يکديگر درگير نشدند، مگر اين که با گذشت‏ترين آن‏ها پيروز شد. 

ابته قابل توجه اين که ممکن است گاهي کسي که عفو و گذشت دارد از نظر ظاهري پيروز نشده باشد، ولي آنچه قابل انکار نيست اين است که عفو و گذشت خود، بزرگترين پيروزي‏ها و نشانه‏ي قدرت روحي آن شخص مي‏باشد و در حقيقت چنين شخصي بر هواي نفس خود پيروز شده است و همان گونه که مبارزه‏ي با نفس، جهاد اکبر است؛ غلبه‏ي بر نفس هم بزرگترين پيروزي است. 

پی نوشته ها :

[1] تحف العقول: ص 470.

نيکي به اهل و عيال

نيکي به اهل و عيال

امام هشتم عليه‏السلام به نقل از جد بزرگوارشان رسول خدا صلي الله عليه و آله مي‏فرمايند: 

أقربکم مني مجلسا يوم القيامة احسنکم خلقا و خيرکم لاهله. [1] . 

نزديک‏ترين شما از نظر جايگاه به من در روز قيامت خوش اخلاق‏ترين شما و خوش رفتارترين شما نسبت به خانواده‏اش مي‏باشد. 

و در روايتي ديگر حضرتش فرمودند: 

احسن الناس ايمانا، احسنهم خلقا، والطفهم باهله، و انا الطفکم باهلي. [2] . 

بهترين مردم از نظر ايمان، بهترين آن‏هاست از نظر اخلاق و با احسان‏ترين آن‏هاست نسبت به خانواده‏اش و من با احسان‏ترين شما نسبت به خانواده‏ام هستم. 

و اين مقام و منزلت شخصي که به اهل و عيالش نيکي کند، به خاطر اين است که هميشه خداوند متعال مدافع ضعيفان و زيردستان است و با توجه به اين که خانواده‏ي شخص از نظر رتبي زيردستان او هستند، خداوند متعال براي حفظ حقوق آن‏ها و توجه فوق العاده به آن‏ها اين مقام و منزلت را براي شخصي که به خانواده خود نيکي مي‏کند، مقرر نموده است. 

مصاديق نيکي به خانواده عبارت است از خوش رفتاري با آن‏ها و خودداري از سخت‏گيري و ايجاد محدوديت‏هاي بي‏مورد و همچنين تربيت صحيح و تهيه‏ي روزي حلال و زحمت کشيدن در حد توان براي رفاه آن‏ها که در اين‏باره از حضرت روايتي ديگر نقل شده که فرمودند: 

ان الذي يطلب من فضل يکف به عياله، اعظم اجرا من المجاهد في سبيل الله. 

همانا کسي که دنبال زيادي روزي (حلال) تلاش کند که با آن اهل و عيالش را کفايت کند، اجر او از جهاد کننده‏ي در راه خدا بيشتر خواهد بود. 

پی نوشته ها :

[1] عيون اخبار الرضا عليه‏السلام ج 2 ص 38.

[2] عيون اخبار الرضا عليه‏السلام ج 2 ص 38.

هديه دادن

هديه دادن

علي بن موسي الرضا عليه‏السلام به نقل از جد بزرگوارشان رسول خدا صلي الله عليه و آله مي‏فرمايند: 

نعم الشي‏ء الهدية و هي مفتاح الحوائج. [1] . 

چه چيز خوبي است هديه و همانا کليد و رمز رسيدن به حوائج است. 

يعني، هديه دادن به ديگران موجب برآورده شدن حوائج و استجابت دعاها خواهد شد. 

و در حقيقت چنين است؛ زيرا وقتي خداوند متعال مي‏بيند که بنده‏اي نسبت به ديگران بخشش و عطا دارد او هم در مقابل نسبت به چنين بنده‏اي عطا و بخشش خواهد داشت. 

و در ضمن روايتي ديگر حضرت مي‏فرمايند: 

الهدية تذهب الضغائن من الصدور. [2] . 

هديه دادن کينه‏ها را از سينه‏ها خارج مي‏کند. 

چرا که وقتي بين دو شخص کدورتي باشد، اگر يکي از آن‏ها همت کند و با يک هديه ارتباط برقرار کند، يقينا طرف مقابل هم تحت تأثير واقع شده و حداقل مقداري از کدورت و کينه‏اي که از شخص به دل دارد، از بين خواهد رفت؛ البته اگر اين فرد هم شخص باگذشتي باشد، با اين هديه‏ي طرف مقابل، همه‏ي کدورت و کينه‏ي دروني را فراموش خواهد کرد. 

پی نوشته ها :

[1] عيون اخبار الرضا عليه‏السلام ج 2 ص 74.

[2] عيون اخبار الرضا عليه‏السلام ج 2 ص 74.

صله ‏ي رحم

صله‏ي رحم

علي بن موسي الرضا عليه‏السلام در بيان فوايد صله‏ي رحم مي‏فرمايند: 

من سره ان ينسأ في اجله و يزاد في رزقه فليصل رحمه. [1] . 

کسي که مسرور مي‏شود از اين که اجل او طولاني گردد و روزي او زياد شود پس بايد صله رحم نمايد. 

چه بسا اين مرگ‏هاي مفاجات و زودرس و اين تنگي روزي و مشکلات زندگي که بر جامعه‏ي ما حاکم است به خاطر دور شدن اقوام و وابستگان از يکديگر و ترک نمودن سنت حسنه‏ي صله‏ي رحم باشد. 

يکي از علت‏هاي ترک صله‏ي رحم در جامعه‏ي ما، تجملات و تشريفاتي است که در فرهنگ مردم رسوخ نموده است؛ البته اکرام کردن ميهمان در حد توان و بذل موجود لازم است، ولي نبايد به حدي برسد که شخص براي پذيرايي ميهمان خود را به تکلف انداخته و بيش از حد توان خود خرج کند. 

يکي ديگر از علت‏ها اين است که به واسطه‏ي طولاني شدن مجالس صله‏ي رحم گاهي صحبت‏ها و مسائلي به وجود مي‏آيد که موجب کدورت بين افراد مي‏شود و به اين خاطر روابط خانوادگي و رفت و آمدهاي فاميلي کمتر مي‏شود؛ لذا علي بن موسي الرضا عليه‏السلام براي ترک اين فرهنگ‏هاي غلط و تأکيد در انجام صله‏ي رحم حتي در کمترين مدت و با کمترين تشريفات مي‏فرمايند: 

صل رحمک و لو بشرية من ماء، و افضل ما توصل به الرحم کف الأذي عنها، و قال في کتاب الله (لا تبطلوا صدقاتکم بالمن الأذي). [2] . 

صله‏ي رحم کن گرچه به جرعه‏ي آبي باشد و بهترين صله‏ي رحم تو خودداري از آزار و اذيت آن‏ها است و همانا خداوند متعال در قرآن فرموده است: «صدقات خود را با منت گذاردن و آزار دادن باطل نکنيد». [3] . 

پی نوشته ها :

[1] عيون اخبار الرضا عليه‏السلام ج 2 ص 44.

[2] سوره‏ي بقره: آيه‏ي 268.

[3] تحف العقول: ص 469.

سپاسگزاري از مخلوق مقدمه شکر الهي

سپاسگزاري از مخلوق مقدمه شکر الهي

با توجه به بحثي که در پيرامون نيکوکاري گذشت و بيان شد که شخصي که به ديگري نيکي مي‏کند و به او خيري مي‏رساند، سزاوار نيست که در قبال احسانش از او هديه‏اي بپذيرد، ليکن اين منافاتي با وظيفه ‏ي شخصي که به او احسان شده ندارد؛ زيرا هر کسي که از جانب ديگري به او خيري مي‏رسد، ادب و معرفت ايجاب مي‏کند که از او تقدير و سپاسگزاري نمايد. 

چرا که طبق صريح روايات متعدده، کسي که از مخلوق خدا که او را انعام کرده، سپاسگزاري نکند، همانا خالقش را شکرگزاري نکرده است. 

من لم يشکر المخلوق، لم يشکر الخالق. 

در تأييد اين مطلب، جناب عبدالعظيم حسني به نقل از محمود بن ابي ‏البلاد روايت مي‏کند که از ابي‏الحسن علي بن موسي الرضا عليه‏السلام شنيدم که مي‏فرمود: 

من لم يشکر المنعم من المخلوقين، لم يشکر الله عزوجل. [1] . 

کسي که شکرگزاري نکند از مخلوقي که به او انعام و نيکي نموده است، در واقع از خداوند متعال شکرگزاري نکرده است. 

پی نوشته ها :

[1] عيون اخبار الرضا عليه‏السلام ج 2 ص 24.

نيکي نمودن به ديگران

نيکي نمودن به ديگران

امام رضا عليه‏السلام در فضيلت و ارزش نيکي کردن به مردم مي‏فرمايند: 

عونک للضعيف من افضل الصدقة. [1] . 

کمک نمودن تو، به شخص ضعيف از بهترين صدقات است. 

يعني، اثراتي که بر صدقه مترتب است (و موجب آمرزش گناه و دفع بلايا و حل مشکلات مي‏شود) کمک به شخص ضعيف هم مستلزم همان اثرات و چه بسا اثراتي قوي‏تر و بالاتر مي‏باشد. 

بايد توجه داشت که خداوند متعال مي‏فرمايد: 

(لا تبطلوا صدقاتکم بالمن و الأذي) [2] . 

صدقه‏هاي خود را با منت گذاردن و اذيت کردن باطل نکنيد. 

بنابراين؛ بايد توجه داشت که در ياري ضعيفان نيز که خود گونه‏اي از صدقه؛ بلکه طبق فرموده‏ي حضرت، افضل صدقات است، مبادا، با منت و يا اذيت عمل خود را باطل کنيم و از طرف ديگر همان‏گونه که انسان وقتي صدقه مي‏دهد، از صدقه گيرنده چشم داشتي ندارد، وقتي هم که ضعيفان را ياري مي‏کند، نبايد در مقابل چشم داشت و توقعي از آنان داشته باشد و اصولا ارزش اين عمل به قصد قربت آن است و در صورت متوقع بودن، ارزش واقعي خود را از دست خواهد داد؛ چرا که اجر و پاداش آن بر عهده‏ي خداوند متعال خواهد بود، حتي در ضمن روايتي ديگر علي بن موسي الرضا عليه‏السلام مي‏فرمايند: وقتي از علي بن ابي‏طالب عليه‏السلام در مورد قول خداوند متعال که مي‏فرمايد: 

(اکالون للسحت) [3] . 

سؤال شد، حضرت فرمودند: 

هو الرجل الذي يقضي لأخيه الحاجة ثم يقبل هديته. [4] . 

آن شخصي است که حاجت برادر ديني خود را برآورده و سپس (در قبال آن) هديه‏اي از او مي‏پذيرد. 

چنانچه بيان شد، اجر اين عمل خدا پسندانه بر عهده‏ي پرودگار بوده و سزاوار است که انسان اجر خالق را به اجر مخلوق نفروشد. 

و در روايتي ديگر حضرت در اهميت نيکي کردن به انسان‏ها مي‏فرمايند: 

التودد الي الناس نصف العقل. [5] . 

دوستي و محبت کردن به مردم نيمي از عقل است. 

و در حقيقت انسان عاقل در حد توان خود به ديگران محبت خواهد کرد و در مقابل کسي که در محبت به مردم کوتاهي کند در واقع عقل سليم و کاملي ندارد. 

علي بن موسي الرضا عليه‏السلام در بيان اين که نيکي کردن به هر شخصي پسنديده است، خواه خوب باشد يا بد،و خواه اهليت نيکي داشته باشد يا نداشته باشد، فرمودند: 

رأس العقل بعد الايمان بالله، التودد الي الناس، واصطناع الخير ال کل بر و فاجر. [6] . 

عاقلانه‏ترين عمل بعد ايمان به خداوند، محبت و دوستي به مردم و خير رساندن به هر فرد نيک و بد است. 

بنابراين، بعد از ايمان به خدا، محبت و خير رسانيدن به ديگران مهمترين و اساسي‏ترين نشانه‏ي تعقل است؛ حتي اگر شخص فاجر باشد نيکي به او سزاوار است و دليل آن هم در ضمن روايتي ديگر از حضرت بيان شده که فرمودند: 

اصطنع الخير الي من هو اهله، و الي من هو غير اهله، فان لم تصب من هو اهله، فانت اهله. [7] . 

نسبت به کسي نيکي کن که اهليت آن را داشته باشد و همچنين به کسي که اهليت آن را نداشته باشد، پس اگر خير و نيکي تو به اهلش نرسيد، پس همانا تو کار خيرت را انجام داده‏اي. [8] . 

بنابراين، از مضمون اين دو روايت استفاده مي‏شود که خوب بودن يا بد بودن، و اهليت داشتن و نداشتن در نيکي به افراد ملاک نيست؛ چرا که طبق فرموده‏ي حضرت اگر طرف مقابل در حقيقت لياقت و اهليت آن خير و نيکي را نداشته باشد، همانا شخص نيکوکار قابليت انجام کار خير را داشته و به لطف الاهي مأجور خواهد بود. 

در ضمن نبايد از نظر دور داشت که مگر خود ما، اهليت اين همه نعمت‏ها و الطاف الاهي را داشته‏ايم که خدا به ما ارزاني داشته است؟ 

مگر ما چه اندازه اعمال خدا پسندانه داشته و داريم؟ ما که با اعضا و جوارحي که خدا رايگان و بدون هيچ منتي در اختيار ما گذاشته است، گناهان مرتکب مي‏شويم، آيا اهليت نعمت سلامتي اعضا و جوارحي چون چشم و گوش و زبان و قلب و... را داريم؟ 

ولي خداوند متعال شأنيت و اهليت چنين احسان و تفضلي را دارد که به ما اين همه نعمت عطا فرمايد. اگر چه ما به وسيله‏ي همان نعمت او را عصيان کنيم. 

و در حقيقت شأن و مقام و الطاف پرودگار مقتضي است که به ما احسان فرمايد و نااهلي و بي‏لياقتي امثال من، مقتضي تخلف و سرپيچي از او است. 

پی نوشته ها :

[1] تحف العقول: ص 470.

[2] سوره‏ي بقره: آيه‏ي 264.

[3] سوره‏ي مائده: آيه‏ي 42.

[4] عيون اخبار الرضا عليه‏السلام ج 2 ص 28.

[5] تحف العقول: ص 467.

[6] عيون اخبار الرضا عليه‏السلام ج 2 ص 35.

[7] عيون اخبار الرضا عليه‏السلام ج 2 ص 35.

[8] و لذا با توجه به همين فرمايش حضرت، در اذن دخول حرم مطهر آن حضرت مي‏خوانيم: «فان لم اکن أهلا لذلک فأنت أهل لذلک».

 

عقوبت کوتاهي در اداي نمازها

عقوبت کوتاهي در اداي نمازها

در باب عقوبت و کوتاهي و ترک نمازهاي فريضه، آيات و روايات هشدار دهنده به وفور ذکر شده است و امام عليه‏السلام نيز در اين‏باره از نبي اکرم صلي الله عليه و آله نقل مي‏فرمايند: 

اذا کان يوم القيامة يدعي بالعبد، فاول شي‏ء يسأل عنه الصلوة فان جاء بها تامة، و الا زخ في النار. [1] . 

هنگامي که بنده را در روز قيامت فرامي‏خوانند، اولين چيزي که درباره‏ي آن سؤال مي‏شود نماز است، پس اگر آن را به طور کامل به جاي آورده نجات مي‏يابد و در غير اين صورت (اگر نمازها را به طور کامل به جاي نياورده باشد) در آتش انداخته خواهد شد. 

و علت اين که اولين سؤال درباره‏ي نماز مطرح مي‏شود اين است که اگر نماز از عبد پذيرفته شود، اعمال ديگر او نيز پذيرفته خواهد شد؛ ولي اگر نماز او پذيرفته نشود، همانا هيچ‏گونه عملي از او پذيرفته نيست. 

حضرتش در اين‏باره در ضمن روايتي ديگر مي‏فرمايند: 

لا تضيعوا صلوتکم، فان من ضيع صلوته حشر مع قارون و هامان، و کان حقا علي الله ان يدخله النار مع المنافقين، فالويل لمن لم يحافظ علي صلوته و أداء سنة نبيه. [2] . 

نمازهايتان را ضايع نکنيد، پس همانا کسي که نمازش را ضايع کند، همراه با قارون و هامان (که دو نفر از وزراي فرعون به شمار مي‏آمدند) محشور خواهد شد و سزاوار است بر خداوند متعال که چنين شخصي را همراه با منافقان داخل در آتش نمايد. 

پس واي بر کسي که بر نمازهاي خود و اداي سنت پيامبرش محافظت ننمايد. 

پی نوشته ها :

[1] عيون اخبار الرضا عليه‏السلام ج 2 ص 31.

[2] عيون اخبار الرضا عليه‏السلام ج 2 ص 31.