نقش نيت و گرايش قلبي در ارزش دادن به کارها
نقش نيت و گرايش قلبي در ارزش دادن به کارها
در مقام توجه دادن به نقش قصد و نيت قلبي در کارها و نيز اشارهاي به وضع زمان آن حضرت، اين حديث نيز قابل توجه است:
دو نفر وارد مجلس امام شدند و دربارهي اين که آيا بايد نمازشان را به قصر بخوانند يا تمام، جويا شدند.
امام که از قصد و محرک اصلي آنان آگاهي يافت رو به يکي از آنان کرد و فرمود:
«وجب عليک التقصير لانک قصدتني»
(تو که به قصد ديدار من آمدهاي نماز خود را به قصر ميخواني.)
و آنگاه رو به ديگري کرده فرمودند:
«وجب عليک التمام لانک قصدت السلطان.»
بر تو که (براي غرضي خاص) به قصد ديدار خليفه آمدي واجب است نماز خود را تمام بخواني.
(با توجه به اين که يکي از شرايط قصر نماز در مسافرت، اين است که مسافرت مشروع باشد نه حرام.)
در مورد خوشرفتاري و توسعه دادن زندگي اعضاء خانواده در حدود امکان
در مورد خوشرفتاري و توسعه دادن زندگي اعضاء خانواده در حدود امکان
الف: ينبغي للرجل ان يوسع علي عياله لئلا يتمنوا موته.
«الفقيه ج 2 ص 239»
سزاوار است مردم در مورد افراد عائله تسهيلات لازم را فراهم نمايند.
و رفتار آنان طوري نباشد که اعضاء خانواده او ناراحت شوند و در نبود او احساس آرامش و وسعت بيشتر بکنند.
ب: صاحب النعمة يجب عليه التوسعة علي عياله.
«کافي ج 4 ص 11»
هر کس از نعمتي برخوردار است بر او واجب است که در زندگي افراد خانوادهي خود گشايشي به وجود آورد و وسائل کافي براي زندگي و رشد صحيح آنان فراهم سازد.
يادآوري و انتظار:
همان گونه که در مقدمه اشاره شد، در اين نوشته بناي کار به اختصار بوده است.
براي شرح زندگي تفصيلي امام رضا عليهالسلام در دوره زمامداري هر يک از خلفاي سهگانهي معاصر آن حضرت، به خصوص اوضاع و احوال سه سالهي اخير عمر آن بزرگوار، بررسي و بحث درباره متن کامل مکتوب مأمون در مورد ولايتعهدي و مقدماتي که براي تنظيم آن تهيه شده بود، نيز تمامي نوشتهي امام دربارهي آن عهدنامه (که در اينجا به طور خلاصه آمده) مجال بيشتري لازم است که اميد است فرصتي براي تدارک آنها به دست آيد. تا علاوه بر اينها شمهاي از خدمات آن امام بزرگوار، آنچه در مقام بيان حقايق ديني و جهانبيني توحيدي اسلام و ساير مسائل انساني به بشريت عرضه کردهاند،
احتجاجاتي که با رهبران و صاحبنظران از هر ملت و مذهبي انجام دادهاند، به طور شايسته ياد شود.
شايد تا حدي از خدمات امام از طريق نشر فضائل و مکارم حضرتش سپاسگزاري شده باشد.
بديهي است در هر حال، علاقمندان اهل نظر از يادآوريهاي لازم و مفيد خود به منظور استصلاح، مضايقهاي نخواهند داشت.
بار ديگر آرزومند است که همگي در مرحله ي اجتماعي که هستيم با الهام از سيره پيشوايان فداکار و بزرگوار ديني خود در بهتر ساختن زندگي از طريق بيداري انسانها و تعاون همه جانبه به پاکي و نيکوکاري سهم مؤثري داشته باشيم. و هو حسبنا و نعم الوکيل.
چند دستورالعمل در زندگي
چند دستورالعمل در زندگي
الف: در مورد مغبون شدن،
المغبون لا محمود و لا مأجور.
«عيون اخبار الرضا ج 2 ص 42»
کسي که در روابط خود با مردم، غفلت کند تا متضرر شود واز جهل، بيخبري و کوتاهي کردن او سوء استفاده شود، چنين کسي نه پسنديده است، و نه شايستهي اجر و پاداشي است.
ب: در مورد عيش و گذران زندگي، فرمودهاند:
العيش: السعة في المنزل،
الفضل في الخدم،
و کثرة المحبين، «کافي ج 6 ص 526»
در مورد بيان گوشهاي از آرزوها براي تحقق يک زندگي آرام که هر فرد و جامعهاي به دنبال تهيه آن است، فرمود:
- منزل، وسعت داشته باشد.
- خدمتگزاران بهرهمند و همکاران افزون باشند.
- و دوستداران فراوان.
ج: مطبي در مورد اسراف.
«ان هذا هو السرف،
«ان تشتري حمارا بثلاثة عشر دينارا و تدع برذونا»
«کافي ج 6 ص 536»
سخن از کسي به ميان آمد که الاغي را به 13 دينار خريده بود،
(و گويا با اين مبلغ امکان تهيه حيوان پر قدرتتري متناسب با منظور خريدار وجود داشته است) لذا فرمودند:
اينکه تو اين را به اين قيمت بخري و حال آن که ميتوانستي با آن، (مثلا) قاطري خريداري کني، اين کار، خود نوعي از اسراف است.
د: در مورد عدم پذيرش زبوني و هجومپذيري فرمودهاند:
«ان الله عزوجل يبغض رجلا يدخل عليه في بيته و لا يقاتل»
خداي بزرگ از کسي که به خانه و محل زندگي او هجوم و حمله شود ولي او (که قبلا ميبايست پيشگيري ميکرد، هنوز هم) در مقام مقابله و دفاع بر نيايد مبغوض خدا است.
از ناموس و حيثيت و مال
از ناموس و حيثيت و مال
ايمنع جاريته من ان يؤخذ وان خاف علي نفسه القتل؟
قال: نعم.
خلاصه ترجمه:
از آن حضرت پرسيدند:
اگر بخواهند زني را به زور از خانهاي بربايند، - هر چند خدمتکاري را - آيا شخص مکلف است به دفاع بپردازد و نگذارد بيگانه به ناموس او خيانت کند؟ اگر چه جانش در معرض مخاطره باشد؟
حضرت جواب داد: آري.
حرام شدن زنا و بيعفتي
حرام شدن زنا و بيعفتي
تحريم الزنا
- لعلة ذهاب الانساب،
- ترک التربية للاطفال،
- فساد الواريث
- و ما اشبه ذلک من وجوه الفساد.
«علل الشرايع ج 2 ص 165»
«عيون اخبار الرضا ج 2 ص 92»
خلاصهي ترجمه:
زنا و بيعفتي، عملي حرام و ناروا است، به سبب اين که در اثر آن،
- نسبها از بين ميرود. (روابط متزلزل ميشود).
- کسي به تربيت صحيح کودکان، رغبت شايسته نشان نميدهد (و اين کار بسيار مهم، ترک ميشود.)
- روابط ارثي به هم ميخورد و از ههم ميپاشد.
از اينها گذشته فسادهاي گوناگون ديگري نيز دارد.
ارزيابي ميزان فداکاري نسبت به غير
ارزيابي ميزان فداکاري نسبت به غير
در مقام بيان حدود ياري به دوستان و برادران که بايد در مورد آنان گذشت و فداکاري داشت، فرمودهاند:
«لا تبذل لاخوانک من نفسک ما ضرره عليک اکثر من نفعه لهم.»
«من لا يحضره الفقيه ج 3 ص 103»
بايد در نظر داشت که مقدار ناملايماتي که در اين راه تحمل ميشود با نتيجهاي که آن دوست و برادر از آن فدارکاري ميبرد متناسب باشد. و ميزان فداکاري در راه خدمت به ديگران طوري انجام گيرد که ضرري که تحمل ميشود بيشتر از ثمرهاي که به دست ميآيد نباشد.
(و ضمنا کسي هم توقع اين گونه تحمل ضررها را از ديگري نداشته باشد).
واگذار کردن امر به معروف و نهي از منکر
واگذار کردن امر به معروف و نهي از منکر
به ديگران و به انتظار اقدامات اصلاحي ديگران نشستن:
امام رضا از پيغمبر گرامي اسلام روايت کردهاند که فرمود:
اذا امتي تواکلت الامر بالمعروف و النهي عن المنکر، فلياذنوا بوقاع من الله تعالي.
«کافي ج 5 ص 59»
«تهذيب ج 6 ص 177»
خلاصه ترجمه:
«زماني که امت من در مورد امر به معروف و نهي از منکر، کار را به گردن ديگران بيندازند و هر شخصي يا دستهاي به انتظار بنشينند که ديگران آن کار را عهدهدار شوند، در اين صورت بايد در انتظار فرارسيدن عذاب الهي و گرفتار شدن به يک زندگي نکبت بار باشند.»
(و اين کار به منزله ي اعلان محاربه ي با حق و مانع پيشرفت نيکي ها است.)