پایگاه نسیم رضوان

نمونه‏ هایی از فقه امام رضا سری پنجم

» عدول از حج به عمره‏ی تمتع

» قطع تلبیه

» محرم می‏تواند کنیز بخرد

» جواز به دست کردن انگشتری برای محرم

» کفاره‏ی کشتن کبوتر در حرم

» فدیه‏ی سایه

» دعا در محل رکن یمانی

» طواف واجب

» رمی جمره

» یک قربانی برای جماعتی کافی است

» عدم جواز فروش لباس برای خرید قربانی

» زیارت پیامبر مستحب است

» حرمت فرار از جنگ

عدول از حج به عمره‏ی تمتع

احمد بن محمد روایت کرده است که به ابوالحسن علی بن موسی الرضا علیه‏السلام گفتم چگونه حج تمتع را انجام دهم؟ فرمود: تلبیه حج بگو و نیت متعه کن. وقتی داخل مکه شدی و طواف بیت را کردی و دو رکعت نماز پشت مقام ابراهیم خواندی و سعی بین صفا و مروه را به جای آوردی و تقصیر کردی، پس آن را نسخ کن و عمره‏ی تمتع قرارش ده [التهذیب، ج 1، ص 471.] . 

این روایت دلالت بر جواز نیت حج و تلبیه برای آنچه احرام به آن منعقد شده است دارد، سپس بقیه‏ی اعمال از طواف در بیت الله الحرام و نماز پشت مقام ابراهیم، سپس سعی هفت شوط بین صفا و مروه، سپس تقصیر و قرار دادن آن را عمره‏ی تمتع است.   

قطع تلبیه

احمد بن محمد بن ابی‏نصر روایت می‏کند که از امام رضا علیه‏السلام سؤال کردم درباره‏ی متمتع که چه وقت تلبیه او قطع شود؟ امام علیه‏السلام پاسخ داد: وقتی که نگاهش به برج و باروی مکه، عقبه و ذی طوی افتاد. گفتم: خانه‏های مکه؟ فرمود: بلی [وسائل، ج 9، ص 57.] . 

حاجی وقتی در یکی از میقاتها محرم شد، مستحب است که مدام تلبیه بگوید تا منتهی به مکه شود. وقتی خانه‏های آنجا را دید، تلبیه قطع می‏شود. 

محرم می‏تواند کنیز بخرد

سعد بن سعد اشعری قمی روایت می‏کند که از ابی‏الحسن الرضا علیه‏السلام پرسیدم: آیا محرم می‏تواند کنیز بخرد و بفروشد؟ فرمود: بلی [فروع کافی، ج 1، ص 267.] . 

بر محرم حرام است که زنی را عقد کند و او را به نکاح خود درآورد و نیز حرام است عقد نکاح را برای دیگری جاری کند، اما خرید و فروش کنیز بر حسب این روایت حرام نیست. 

جواز به دست کردن انگشتری برای محرم

محمد بن اسماعیل بن بزیع گفت: علی بن موسی الرضا علیه‏السلام را دیدم 

انگشتری در دست داشت و حال آنکه محرم بود [وسائل، ج 9، ص 127.]

کفاره‏ی کشتن کبوتر در حرم

صفوان بن یحیی از ابی‏الحسن الرضا علیه‏السلام روایت کرده است که فرمود: کسی که پرنده‏ای را در حرم بکشد در حالی که محرم است باید قیمت آن را بپردازد، و قیمت آن یک درهم است که برای کبوتران حرم غذا می‏خرد [التهذیب: ج 1، ص 536.] 

فدیه‏ی سایه

سعد بن سعد اشعری روایت کرده است که از ابی‏الحسن الرضا علیه‏السلام پرسیدم: محرام از سایه استفاده می‏کند؟ فرمود: عذری دارد؟ گفتم: آفتاب او را اذیت می‏کند و محرم است. فرمود: آن عذر است. از سایه استفاده کند و فدیه بدهد [همان مأخذ.] . 

ابراهیم بن ابی‏محمود روایت کرده است که از حضرت رضا علیه‏السلام پرسیدم: آیا محرم می‏تواند در محملش از سایه استفاده کند و فدیه بدهد وقتی که آفتاب و باران به او ضرر می‏رساند؟ فرمود: بلی. پرسیدم: فدا چقدر است؟ فرمود: یک میش [وسائل، ج 9، ص 287] . 

دعا در محل رکن یمانی

سعد بن سعد روایت کرده است که در طواف کعبه با امام رضا علیه‏السلام بودم تا به رکن یمانی رسیدیم. پس حضرت در آنجا ایستاد و دستش را به سوی آسمان بلند کرد و فرمود: «یا الله، یا ولی العافیة، و خالق العافیة، و رازق العافیة، و المنعم العافیة، و المنان بالعافیة، و المتفضل بالعافیة علی و علی جمیع خلقک، یا رحمن الدنیا و الآخرة و رحیمهما، صل علی محمد و آل محمد، و ارزقنا العافیة و تمام العافیة، و شکر العافیة فی الدنیا و الآخرة یا ارحم الراحمین.» [همان مأخذ، ص 417.] . 

طواف واجب

امام رضا علیه‏السلام فرمود: در طواف واجب سزاوار نیستکه حرف بزند مگر به دعا و ذکر خدا و تلاوت قرآن. و در نافله - یعنی طواف مستحب - که مرد برادرش را ملاقات می‏کند و درباره‏ی چیزی از امور دنیا و آخرت صحبت می‏کند باکی بر او نیست [همان مأخذ، ص 465.] . 

این حکم الزامی نیست و مندوب است و مستحب است که شخص محرم تکلم نکند مگر به ذکر خدای تعالی در طوافش. 

رمی جمره

اسماعیل بن همام روایت کرده است که شنیدم اباالحسن الرضا علیه‏السلام می‏فرماید: روز عید سنگ نزن تا آفتاب طلوع کند [همان مأخذ.] . 

ظاهرا نهی این دستور، منع سنگ زدن قبل از طلوع خورشید است.   

یک قربانی برای جماعتی کافی است

سواده و علی بن اسباط روایت کرده‏اند که از ابی‏الحسن الرضا علیه‏السلام پرسیدند: فدایت شویم، قربانی در مکه برای ما سخت است، آیا جایز است دو نفر از ما در یک گوسفند شریک شویم؟ فرمود: بلی، و آن برای هفتاد نفر کافی است [همان مأخذ، ج 10، ص 114.] . 

این در حج مستحب است، و اما در حج واجب جایز نیست و برای هر نفر یک قربانی است. 

عدم جواز فروش لباس برای خرید قربانی

علی بن اسباط از بعضی از اصحاب ما روایت کرده است که گفت: از ابی‏الحسن الرضا علیه‏السلام پرسیدم: مردی دارد حج تمتع انجام می‏دهد و مقداری لباس در چمدانش دارد، آیا می‏تواند بخشی از آن را بفروشد و یک قربانی بخرد؟ فرمود: نه، مؤمن نباید خود را با این چیزها زینت نماید. او باید روزه بگیرد و هیچ چیز از لباسش را نفروشد [همان مأخذ، ص 171.] . 

وقتی حاجی از تهیه‏ی قربانی ناتوان باشد، باید سه روز در ایام حج روزه بگیرد و هفت روز وقتی که به سوی خانواده‏اش برگشت.   

زیارت پیامبر مستحب است

حسن بن جهم روایت کرده است که از ابوالحسن الرضا علیه‏السلام پرسیدم: کدام یک از این دو برترند: مردی که به مکه می‏آید و به مدینه نمی‏آید، یا مردی که به مدینه می‏آید و به مکه نمی‏آید؟ فرمود: شما چه می‏گویید؟ گفتم: ما درباره‏ی حسین علیه‏السلام می‏گوییم اما راجع به پیامبر چه؟ فرمود: اما اگر این را می‏گفتید، در یکی از اعیاد اباعبدالله الحسین علیه‏السلام در مدینه بود، پس وارد بر پیامبر صلی الله علیه و آله شد و سلام بر او داد. سپس به حاضران گفت: ما بهتر از مردم همه‏ی شهرهای مکه و غیر آن هستیم به خاطر سلام ما بر رسول خدا صلی الله علیه و آله [کامل الزیارات ص 331؛ وسائل، ج 10، ص 273.] . 

 حرمت فرار از جنگ

محمد بن سنان روایت کرده است که اباالحسن الرضا علیه‏السلام در جواب نامه‏هایی که برای او فرستاده بودند نوشت: 

«خدا فرار از جنگ را حرام کرده است زیرا این عمل باعث خرابی دین و سبک شمردن پیامبران و امامان عادل و ترک یاری یاری آنها بر ضد دشمنان که برای ترک اقرار به ربوبیت که بدان دعوت شدند باید مجازات شوند و اظهار عدل و ترک جور و میراندن فساد می‏شود. بعلاوه فرار تشویقی برای دشمن در حمله به مسلمانان است که نتیجه‏ی آن کشته و اسیر شدن مسلمانان و تباه شدن دین خدای عزوجل است و منجر به فساد چیزهای دیگر می‏شود.» [وسائل، ج 11، ص 65.] . 

اسلام فرار از جنگ در راه خدا را حرام کرده است و این به خاطر ضرر زیادی است که به مسلمین می‏رسد و از جمله تسلط قوای کفر بر اسلام و قیام آنها بر از بین بردن اسلام و تنبیه سخت مؤمنین است.