اخلاق امام رضا (ع)
اخلاق
مهمترين دستورهاي اخلاقي قرآن عبارتند از: قسط و عدل، صبر و شکيبايي، رحمت و مهرباني، نيکوکاري نسبت به والدين، صله رحم، شکر گزاري، تواضع، انفاق و ياري نسبت به تنگدستان و يتيمان، وفاي به عهد و اداي امانت، درستکاري در کيل و وزن و...
تعاليم اخلاقي ارائه شده در قرآن کريم همچون ديگر معارف قرآني، در گفتار و کردار پيامبر (ص) تبيين گرديده و مضامين آن بسط داده شده است. اهميت آموزش اخلاقي در سنت نبوي به پايهاي است که در حديثي مشهور از رسول اکرم (ص) غايت بعثت آن حضرت، نماياندن اخلاق پسنديده دانسته شده است. [نک: الموطأ، ج 2، ص 904؛ امالي طوسي، ج 2، ص 209. اني بعثت لاتمم المکارم الاخلاق.] .
اهميت آراسته شدن به اخلاق نيکو تا آنجا است که کاملترين کسان در ايمان، نيک خوترين مؤمنان دانسته شدهاند.
پس از رسول اکرم (ص)، امام علي (ع) در کردار و گفتار خود، همواره به عنوان نماد عدالت خواهي شهره بود. روح غالب سخنان امام علي (ع) در زمينههاي اخلاقي، تصوير زود گذر جلوههاي دنيا و فرا خواندن انسان به پرهيز از دلبستگي مفرط بدان، زنده کردن قلب خود با موعظه، ميراندن آن با زهد، نيرو دادن آن با يقين، روشن ساختن آن به حکمت و خوار کردن آن به ياد مرگ و... است.
پس از امام علي (ع) فرزندان او، امامان معصومين (ع) بر جوانبي خاص از تعاليم اخلاقي، تکيه داشتهاند که گسسته از اوضاع اجتماعي و نياز فرهنگي عصر آنان نبوده است. امام حسين (ع) در آموزشهاي خود بيش از هر امري بر نگراني از رواج فساد و تباهي در جامعه و ضرورت جلوگيري از آن و نيز بر نفي جور حکمرانان و لزوم برقرار ساختن عدالت اجتماعي تأکيد ميورزيد.
امام سجاد (ع) به عنوان آموزگار اخلاق، بر عبادت ورزي و دنيا پرهيزي در کنار تعاليمي چون ياد مرگ و قيامت، خوف از مکافات گناهان و مراقبت مداوم نفس در گفتار و رفتار تأکيد خاص دارد.
ويژگي تعاليم امام باقر (ع) نسبت به امامان پيشين، گستردگي آموزشها و پرداختن تفضيلي به بررسي مکارم و مساوي اخلاقي است. آنچه در تعليمات امام باقر (ع)، به آنها بيشتر توجه شده است وجوهي از اخلاق اجتماعي چون تأکيد بر رسيدگي به احوال مؤمنان، کيفيت تنظيم روابط ميان آنان و حتي آداب مصاحبت و مصاحبت گزيني است. [مثلا نک: اصول کافي، ج 2، ص 180 و 181] .
امام صادق (ع) در تبيين و تدوين تعاليم اخلاقي اهل بيت (ع) همانند ديگر زمينههاي معارف اسلامي چون عقايد و فقه، نقشي بسيار مؤثر ايفا نموه است. تعاليم اخلاقي اين امام بزرگوار را ميتوان در چند مقوله طبقه بندي کرد: آموزشهايي دربارهي چگونگي رفتار و مراودت شيعيان با جماعت، تعاليمي دربارهي وظايف و حقوق شيعيان نسبت به يکديگر، مواعظ گوناگون در باب تخلق به مکارم اخلاق و پرهيز از مساوي اخلاق.
امام کاظم (ع) در وصيتي خطاب به هشام بن حکم از متکلمان اصحاب ياد کرد که در آن «عقل» به عنوان پايهي سنجش معرفي شده است و پارهاي از دستورهاي اخلاقي بر همين پايه تبيين گرديدهاند. اين وصيت از نظر اخلاق آموزي و هم پيوستگي عقل و شرع در تعاليم اخلاقي نظير ندارد. [ر. ک: اصول کافي، ج 1، صص 20 - 13] .
سرلوحهي آموزش امامان (ع) در عبادت متعادل، بهرهمندي از نعمتهاي دنيا در حدي متعارف با مواظبت تمام بر حدود شرعي و حقوق مردم و مخالفت با حرام کردن حلال خداوند است.
برای مشاهده مطالب بر روی لینک های زیر کلیک کنید .
>خطبه ي امام در باب مسائل اخلاقي
>کلمات قصار امام رضا در باب اخلاق و تربيت اسلامي